Шилдэг нийтлэлийг эндээс

Тамирчид ба Сэтгэлзүйн асуудлууд

Ганбаа — Sun, 05 Aug 2012 07:44:05 GMT

Олимпийн баг тамирчид маань өөрсдийн бүх л хүчээ гарган олимпод өрсөлдсөөр л. Асар их хэмжээний бэлтгэл сургуулилт судалгааны үндсэн дээр л амжилт үзүүлдэг. Гэхдээ үүнээс гадна дагалдаж явж буй нэгэн ойлголт бол сэтгэлзүй. Сэтгэлзүйн бэлтгэл байхгүй бол мянга чадвартай мянга ухаантай байлаа гээд амжилтанд хүрч чадахгүй. Үүний бодит байдлыг Цагаанбаатар Түвшинбаяр нараас харж болно. Асар их чадвар, хүч чадалтай хэрнээ сэтгэлзүйн байдлаас болж өмнө нь өчнөө ялж байсан бөхдөө 8 сэкунд дутуу байхад авхуулчихсан. Харин Түвшинбаяр эсрэгээрээ интэрнэт мэдээллийн хэрэгслүүдээр хүн болгоны муулал шүүмжлэлийн дор барилдсан. Дээр нь ДАШТ-аар хүрэлийн төлөө ялагдсан бөхөө цэвэр дарсан. Ингээд бодохоор сэтгэлзүйн ялгаа ямар их гарч байгааг харж байгаа байх. Цагаанбаатар сэтгэлзүй сайтай байсан бол Түвшинбаяраас өндөр амжилт үзүүлэх байсныг ч үгүйсгэх аргагүй. Магадгүй Цагаанбаатарт хүмүүс их итгэж байсан учраас Цагаанбаатарт сэтгэлзүйн дарамт асар их ирсэн байж болох. Спорт ер нь сэтгэлзүйгээс асар их хамаардаг. Наад захын жишээ гэхэд Гуус Хиддинк байна. Өөрөө тактикийн хүчийг дэлхий нийтэд харуулдаг нэгэн. Тэрхүү тактикийг тамирчдын сэтгэлзүйд яаж суулгахаа сайн мэддэг. Тийм ч учраас өмнө нь өндөр амжилт үзүүлээгүй багуудыг асар өндөр амжилтанд хүргэж чаддаг. Үнэхээр тактикийг төгс боловсруулдаг байлаа гээд сэтгэлзүйн бэлтгэл багаар нь хийлгэж өгөхгүй бол баг амжилтанд бас л хүрэхгүй. Өмнө нь амжилт үзүүлдэггүй, өндөр зэрэглэлийн багуудаас дутуу биш гэдгийг нь ойлгуулахгүй талбайд гаргачихвал бас л ялагдана. Иймэрхүү сэтгэлзүйн асуудал хөндөгдсөөр л байна. Францын шигшээ багийн бүрэлдэхүүн Евро ДАШТ-д маш өндөр хэмжээнд үнэлэгдэхээр хүчтэй. Гэвч багийн дотоод сэтгэлзүй муутайгаас баг амжилт үзүүлэхгүй байгаа жишээг бас татаж болно. Хичнээн мундаг тамирчидтай байлаа гээд тэд хоорондоо сэтгэлзүйгээрээ холбогдож чадахгүй бол ямар ч амжилт үзүүлэхгүй гэж энэ. Ер нь тэгээд сэтгэлзүйд нөлөөлж болох хүчирхэг зүйлүүд л хүний сэтгэлзүйн бэлтгэлийг үгүй хийж орхидог. Францын шигшээн сэтгэлзүйг хоорондоо муудалцаж буй дасгалжуулагч тоглогчид нар эвддэг. Гуус Хиддинкийн дасгалжуулж байсан Туркийн шигшээ баг хэт их Хиддинкэд бүх зүйлээ даатгаснаас багийн тоглолтыг унагасан. Английн шигшээ багийн шилдэг тоглолтыг хэвлэл мэдээлэл улс орны дотоод асуудал нь доош нь унагачихдаг. Ингэснээр тамирчдын сэтгэлзүй хувь хувьдаа асар их уначихдаг. Тамирчид бүр өөртөө асар их дарамт өгч байгаа нь тэр. Монголын өндөр чадвартай тамирчидыг ч бас хэвлэл мэдээлэл нь сэтгэлзүйг нь үгүй хийсэн байж болох. Цагаанбаатар Сэрдамба гэх өндөр зэрэглэлд хүрээд байгаа тамирчдыг фэйсбүүк болон бусад олон нийтийн хэрэгслүүдээр мэдээж алт авна, манайхны гол найдвар гэх зэргээр хүн болгон нэрийдэж байсан нь Цагаанбаатар Сэрдамба гэх мэтийн тамирчидад дарамт болсон байх. Дотроо тэд ард түмэн минь надад маш их итгэл өгж байна шүү. Энэ их итгэлийг алдаж болохгүй шүү гэсэн мэдээллийг өгчихсөн байх. Энэ бодол нь яваандаа бүүр дарамт болчихсон ч байж магадгүй. Тэгэхээс биш тухайн тэмцээн дээр тунчиг тааруу байгаа ер нь амжилт багатай Британы нэгэн бөхөд дэлхийн аварга хүн чадварын ялгаагаар ялагдана гэдэг юу л бол. Ер нь Цагаанбаатар Сэрдамба гэлтгүй ер нь манай спортын бусад салбарын ихэнхи тамирчид ч сэтгэлзүй бэлтгэл асар муутай байдаг. Түүнийгээ удирдаж чадаагүйгээсээ болоод амжилт үзүүлэхгүй байх нь ч элбэг. Гол нь дасгалжуулагч нар үүнд асар их нөлөөтэй л дөө. За чи чаднаа, битгий сэтгэлээ зовоогоорой гэж байхаас арай өөр аргаар дэмжлэг өгч байгаа аясаар биш байдлаар сэтгэлзүйг нь засаад явчихвал асуудал багатайсан. Түвшинбаяр Бээжингийн олимпоор Японы Сүзүкигээс асар их айж байсан хэрнээ дасгалжуулагчийн ганцхан үгнээс болоод маш их зориг ороод барилдсан гэдгээ ний нуугүй ярисан байдаг. Энэ мэтийн жишээ их олон. Монголчуудын нэг муу зан байдаг нь бүгдийг хүчээр шийдэх гээд байдаг. Тухайн тамирчны мэдрэмж, сэтгэлзүйтэй ажиллавал тун чиг ур чадвартай залуус гарч ирнэ дээ. Даанч тийм үнэндээ алга. Залуу шинээр гарч ирж байгаа тамирчдаа бид өөрсдөө ч үгүй их тохиолдог элбэг. Анх удаагаа Олимпод орж байгаа залууг "За хөөрхий минь анх удаагаа орж байгаан яавал ч яаг " гээд толгойг нь илчихдэг. Тухайн тамирчныг тайвшруулж буй хэрэг боловч нөгөө талаасаа өнөөх тамирчны хичээн зүтгэлийг үгүй хийж байгаа нэг хэлбэр биз. Анх удаагаа орж байгаа гээд хүмүүсийн толгойг ийм байдлаар илээд байвал тамирчид муу зан сурчихна. За анх удааагаа юм чинь дээ гэдэг байдлаар хандсаар байгаад залуугаараа гарч ирж байгаа тамирчид амжилт үзүүлэхээ болих аюултай. Ер нь хүмүүс тухайн хүнд ямар үг хэлж байна, ямар орчинг бүрдүүлж өгч байна гэдгээс сэтгэлзүй шалтгаалдаг. Бидний дэмжлэг ч тамирчиний сэтгэлзүйд муугаар нөлөөлөх тохиолдол байдаг. Магадгүй хэт их дарамтыг ганц үлдсэн Төгсцогт, Мөнх-Эрдэнэ хоёртоо тавиад байвал бас дарамт болоод хусуулчихыг ч үгүйсгэхгүй. Гэхдээ ямар дарамт өгнө гээд дэмжихгүй байлтай биш. Гол нь тэрхүү дарамт үүсчихвэл дасгалжуулагч нар л сэтгэлзүй дээр ажиллах ёстой гэж би хувьдаа бодож байна. Эцэст нь хэлэхэд асар их чадвар, асар их чадал, асар их хичээн зүтгэл байлаа гээд сэтгэлзүй муутай бол ямар ч амжилт үзүүлэхгүй гэдгийг сануулья. Хүний сэтгэлзүй гэдэг өөрөө асар эмзэг эд. Жаахан л зүйлээс шалтгаалан сэтгэлзүй яаж ч өөрчилөгдөж болно. Цагаанбаатараас эхсүүлээд хасагдсан тамирчидаа элдэв янзаар хэлээд, эрхийг нь хасах хэрэгтэй, нөхөн төлбөр авах хэрэгтэй гээд байвал тэдний сэтгэлзүй бүр ч л хүнд болох байх. Ийм зүйлийг уншсан хүний сэтгэл санаа ахиж амжилт үзүүлэхгүй хэмжээний болно гэдгийг хэн ч мэдэх биз. Бид тамирчдаасаа амжилт хүсдэг хэрнээ өөрсдөө ингэж сэтгэлзүйг нь унагаад байвал улам л дордохоос цаашгүй байх. Шүүмжилж бол болно. Гэхдээ дээрхи дурдсан үгс шүүмжлэл гэхээсээ илүү сэтгэлзүйг үгүй хийх зорилготой өшөө хорсолын үгс болов уу...

Нийтлэлийг бичсэн: Э.Ганбаатар

Хятадыг зөв үзэн ядмаар байна!!!

Ганбаа — Sun, 15 Jul 2012 10:04:49 GMT

Монгол гүрэн эрт дээр үеэс л Хятадыгаа үзэн ядаад заншил шахуу болгочихсон. Миний хайртай өвөг дээдсийг дээрэлхсэн, муусайн хужаа нарыг одоо бут цохих цаг нь болсон гэж фэйсбүүк твиттэрээр дөвчигнөцгөөнө. Монголын эсрэг үеийн үед тэмцэж байсан улс бол Манж болон Хятад угсааны улсууд. Тийм ч учраас Монголчууд маань дургүй байдаг биз. Хар багаас нь л хүүхдэд Хятадууд бол энэ дэлхий дээр байдаг хамгийн муу улс, хорон санаатай, бараг л чөтгөрүүд хүн дүрд хувилаад суучихсан гэх мэтээр сурталчилж муу бодлыг тархинд нь суулгачихдаг. Хятад гэхээр л муу хүн толгойд нь бууна. Дээр нь Монголын баялагийг ачиж авч яваад Монгол иргэдийг зодоод байгаа хойно яалтай ч билээ. Гэхдээ яг бодитоор хараад үзвэл Хятадууд тэрбум гариу хүнтэй учраас тэнд өчнөөн төчнөөн муу сайн хүмүүс байгаа. Монгол хоёрхон саяуулаа хэрнээ улсыг маань бариж идээд байгаа муучуул маш их байхад хоёр тэрбус шахуу хүн дотор ямар их байхыг төсөөлөөд үз дээ. Сайчуул нь нутаг орноо хөгжүүлж, хятадын газар нутагтаа ажиллаж хөдөлмөрлөнө. Харин муучуул нь нутагтаа ч ажиллах боломжгүй болж хойд хөрш Монгол руугаа дүрвэж эхэлдэг. Тэдгээр муучуул нь орж ирж Монголд хэрэг төвөг тариж эхлэнэ. Харин боломжийн амьдралтай муучуул нь хувь хувьдаа компани байгуулж түүн лүүгээ Монголын баялагийг татаж эхэлдэг. Муучуул нь дайраад байгаа учраас манайхан Хятад гүрэн тэр чигтээ муучуулаар дүүрчихсэн гэж боддог. Тийм ч учраас манайхан Хятад бараг манайх руу удахгүй дайрах гэж байна хэмээдэг. Гэтэл өнөө хэд нь шал өөр бодолтой. Манайх шиг жижиг оронтой зууралдалгүй дэлхийн хөгжилтэй зууралдаж яваа улс. АНУ ОХУ хэмээх томчуудаас хоцрохгүйн тулд болон ирээдүйн дэлхийн төлөв байдлын төлөө бүх зүйлээ төлөвлөж байдаг улс. Үнэхээр тэд алсын хараатай. Монгол мэтийн улсыг бага багаар эзлэх биш харин эсрэгээрээ тэдний баялагийг бага багаар нь л сорж явах зорилготой. Харин явцдаа дэлхийн нийгмийн байдал өөрчлөгдөх тэр үед Дэлхийн хамгийн том хөгжилтэй улс байсан байх бөгөөд тэр үед Монголыг залгихад тун чиг амархан байх болно. Иймэрхүү зүйлийн төлөө Хятадууд явдаг болохоос ойрын зорилгыг тэд төдийлөн ойшоодоггүй. Хятадуудын өчүүхэн нэг хэсгийг өлгөн авч түүний л нэг хэсгийг сөнөөхийг хүсч явдаг өчүүхэн зорилготой бодолтой улс бол манай улс. Тэр дундаа залуучууд нь. Томчууд нь хүртэл Хятадын байдал дээр дөрөөлж улсаа хөгжүүлэх өчнөөн боломж бий байхад үзэн ядалтаасаа болж АНУ ОХУ-даа наалдаж хэвтдэг. АНУ гэх мэтийн улсууд манайхыг ямар нэгэн хэрэгсэл болгож ашиглахаас болж найрамдалт орноо болгож нөхөрлөх нь юу л бол. Хятадууд асар хурдацтай хөгжиж буй тул манайх байтугай бусад улсууд ч энэхүү орныг ихээр үзэн ядаж буй нь тодорхой. Гэхдээ тэд манайх шиг тэнэг үзэн ядалтыг илгээдэггүй. Найрамдалын гэрээ байгуулж элгэмсгээр бөөрөнд нь наалдаж явдаг. Тэдний ачаар овоо хөгжиж дотроо үзэн ядалтаа тээж явдаг. Харин манайх ОХУ-аар хамгаалулж АНУ-даа наалдчихна гэсэн бодолтой байна уу гэлтэй Хятадтай төдийлөн сайн харьцаатай байдаггүй. Эсрэгээрээ ухаантайхан шиг байж байгаад Хятадад өөрийгөө сайн ойлгуулаж тэдний эрх ашигт нийцүүлэн өөрийнхөө эрх ашигтай нийцүүлээд явж байвал буруу юм ердөө байхгүй. Хятадын хэсэг масс нь хувь хувьдаа манайхыг дээрэлхээд байгаа болохоос улс нь өөрөө манайхыг тасчина гэсэн бодолгүй явдаг. Жаахан бодолтой байхгүй бол тухайн хэсэг массд нь улам л дээрэлхүүлнэ. Баялагаа ачуулна, орж ирсэн хужаа нар нь манайхныг зодно нүднэ тэгээд бүр даварна. Гэхдээ ийм байлаа гээд манайхан фэйсбүүк твиттэрээр том том дугарч хувьсгал хийж Хятадуудыг бут цохино гэж тэнэгтээд дэмий сэн. Угаас Монгол улс цаашдаа ч одоо ч Хятадыг дийлэхгүй нь тодорхой учраас тэр. Хятадыг үзэн ядах сэтгэлээ дотроо тээгээд тэдний эрх ашигт нийцүүлж өөрсдийн улсын эрх ашгаа гүйцэлдүүлээд явж байвал манайд л ашигтайсан. Хятадыг үзэн яддаг гээд тэднээс зайгаа барилаа гээд манайх юу ч хожихгүй. Юмыг жаахан бодит хараасай гэж хүсч байна. Үнэндээ манайхыг ганц Хятад биш Канадууд ч бас дээрэлхэж л байгаа. Түрүүн хэлсэнчлэн Хятад гүрэн биш Хятадын хэсэг масс манайхыг дээрэлхэж байгаа!!!

Төр засагт шидэт саваа бий

Ганбаа — Tue, 10 Jul 2012 17:35:46 GMT

Анх хүн үүссэн. Дараа нь хүн амьд үлдэхийн тулд тэмцэж эхэлсэн. Дараа нь өлсгөлөн байж даарч цангахгүйн тулд түүнийг нөхөх зүйлүүдийг эрэлхийлж эхэлсэн. Цаг хугацаа явсаар хүмүүс одоогийн дүрх төрхөндөө шилжсэн. Гэвч эрэлхийлэх зүйл нь дуусаагүй л байлаа. Тэд өөр өөрийн байр суурийг хамгаалж өөр хоорондоо дайтаж эхлэв. Түүний харсан нэг нь энх тайвныг тогтоох гэж бүхнээ хийж эхэлсэн. Дараа нь энх тайван тогтсон. Хүмүүс өөрийн эрэлхийлсэн зүйлүүдийнхээ үр шимийг хүртсээр л байлаа. Эцэст нь хүмүүс эрх чөлөөт ардчилсан нийгмийг эрэлхийлж эхэлсэн. Тэгээд түүнийгээ зарим нь мэдэрч зарим нь үлдсэн. Мэдэрсэн нэгэн нь Монгол улс. Монгол улс ч бас эрт дээр үеэс эрэлхийлж эхэлсэн зүйлүүд шиг ямар нэгэн зүйлийг эрэлхийлсээр л байлаа. Одоо тэд төр засгийн төлөө эрэлхийлж явна.

Шинэ амьдралыг бүтээхийн төлөө төр засгаа харах зайлшгүй шаардлага гарна. Монгол улс бусад капитилист орнуудыг бодвол хөгжил буурай ард түмэн нь ухамсар муутай. Долоон буудлын Дондог, Дулмаа хоёр улсаа хэзээ сайхан хөгжих юм болоо энэ төрийн түшээд хэзээ нэгэн цагт сэргэнэ гэдэгт итгэн хуур хөөрөн сууна. Үнэндээ тэрхүү муулуулаад буй төр засаг сэргэнэ гэж ер үгүй. Үндсэндээ бол төр засагт хамгийн баян, олны танил, дуучин бүжигчин, бөх гээд бүхий л хүмүүс нэр дэвшинэ. Мань мэтийн борчуулаас бусад нь бүгд нэр дэвшээд үзчихсэн. Төр засгаа л зүхэж өдөр хоногийг бид барна. Төр засаг юу ч хийхгүй байгаа хойно бид тэднийг харж суух нь цаг үрсэн хэрэг биз. Муучууд нь мултраад ахиад л муучууд гарч байгаа хойно төр засагт хувьсгал хийе гээд яахав дээ. Зарим нэг нь хувьсгал гаргадаг баатрууд болоод жагсаал хийнэ. Гэвч өнөөх нь сонгуульд нэр дэвших гэсэн бас нэгэн арга саам. Олны танил биш бол сонгуульд та яасан ч яалахгүй. Эхлээд жаахан ард түмэндээ долигинож тэдний дундаас гарч ирж буй шинэ дуу хоолой болх гэж үзнэ. Баячуулаас биш борчуулаас нэг амьтан гарлаа даа гэж хэлүүлэх гэж тэр шүү дээ. За тэгээд хүмүүсийн зан аашийг татахгүй юм аа гэхэд зурагтаар байнга гараад хүмүүсийн танил болноо гэдэг чинь сонгуульд рэйтинг нь дээгүүр явах өчүүхэн ч гэсэн боломж. Хичнээн сайн бодолтой, хичнээн муу санаагүй байлаа гээд олонд танигдаагүй бол та яасан ч сонгогдохгүй. Тиймээс сонгуульд нэр дэвшсэн Ганбаатар, Батзандан гэх мэтийн улсууд үүнийг сайн мэддэг. Зурагтаар гарахгүй шууд дэвшчихвэл энэ хоёрыг танихгүй гээд хэн ч саналаа өгөхгүй. Хайрт эцэг эх хамаатан саднаа эс тооцвол шүү дээ. Тэд ч яахав жагсаал цуглаан, нийтийн сайн сайхан гээд олны танил болдог юм байж. Харин бусад нь яаж олны танил болох вэ. Зарим нэг нь аль нэг зурагтийн захирал болж, зарим нэг нь янз бүрийн арга хэмжээн дээр эртнээс очиж үг хэлэн хүмүүст нэрээ сонсгоод амжина. Аа харин тэгэх шаардлага байхгүй хүмүүс олон бий. Ард түмнийхээ нүдэн дээр өчнөөн гавьяа байгуулагсад буюу бөхчүүд дуучид маань шууд л нэр дэвшихэд хангалттай. Тийм сайхан нэр хүнд байхад олны танил болох гэсэн шатыг шууд л алгасаж байгаан тэр шүү дээ. Ийм л учраас бөхчүүд нэр дэвшээд байдгийн учир энэ бөлгөө. Харин зарим нь шал өөр зорилгоор нэр дэвшинэ. Энэ алдартай цуутай болгон нэр дэвшээд байхад би алдар хүндтэй байж яагаад зүгээр сууна гэж гээд л шууд сонгуулийн штаб руу гүйнэ дээ. Жишээ нь алдарт аварга Сумьяа ах маань байна. Тэрхүү хүн улс төрийн талаар ямар мэдлэгтэй гэж тэнд тууж явна вэ. Эсвэл тэнд бөхийн хууль батлах гэж нэр дэвшиж буй байх. Тэрнээс өөрөөр яах гэж мань хүн нэр дэвшихэв дээ. Гол зориллго нь томчууд тийшээ орж баяжаад гараад ирээд байхад би ч гэсэн үзээд алдая гэсэн санаа. Үнэхээр гэнэт л улсынхаа төлөө гэсэн баатар болчоогүй бол шүү дээ. Би лав Батбаяр, Бат-Эрдэнэ нарын бөхчүүдийг нэр дэвшээд гавиад байсныг мэдэхгүй юм. Сэтгэхүйгээрээ тоглоод л нэр дэвшчихсэн. Тиймээс бөхчүүд алдартан дунд маань улсыг маань аваад явчих амьтан алга. Харин үлдсэн масс нь дандаа өмнөх улстөрчид. Гэвч өнөө хэд нь мөнгө идээд сурчихсан тул ахиад л нэрээ дэвшүүлж байгаа нь тэр. Мөнгө идээд 20 жил илчлэгдээгүй хойно ахиж идэх гэж нэр дэвшиж л таараа. Эсвэл тэд улс орныхоо төлөө хийх гэсэн хичээл зүтгэл нь 20 жилд багтаагүй юм болов уу мэдэх юм алга. Хэрэв үнэхээр тийм сайхан сэтгэлтэй улс юм бол 20 жилд хийж чадсангүй гээд ахиж нэрээ дэвшүүлэхээ болихсон. Мөнгө идэх гэсэн л хүсэл тачаал. Өөр юу ч биш. Тэгэхээр хуучих улстөрчидөөс улсыг нь өөд нь татах амьтан байхгүй байх нь.

Ингээд энэ бүхнийг нэгтгээд бод доо. Бүгд улс орны сайх сайхны төлөө биш, өөр өөрийн тэнэг бодолдоо хөтлөгдөн нэр дэвшсэн байна. Тэгэхээр энэ олон муучуул дундаас ямар нь гараад ямар нь улсыг өөд нь татна гэж. Бүгд л дөрвөн жилд өөр өөрийн ашиг сонирхолоо бага ч гэсэн гүйцэлдүүлээд буцна. Үнэхээр авилгыг арилгана, шударга ёсыг тогтооно гэж битгий худал хэлээсэй. Тэд яаж тогтооно гэж. Баригдахгүй байгаа авилгалыг аман дээрээ арилгана гээд цаанаа яана гэж. Шударга ёсыг яаж тогтооно гэж. Төрд ороод төрийн ордонд 76-д ухуулга хийх үүү. Эсвэл шинэ төхөөрөмж бүтээж улс төрчдийн толгойд шударга ёс гэсэн программ суулгах уу. Тэрхүү амлалтыг ид шидтэн л биш бол арилгахаасаа нэгэнт өнгөрч. Харин төсвийн тэр мөнгөөрөө үнэнч шударгаар тэндэр явуулаад ус зайлуулагчтай зам хийчих. Ядахдаа хотын өнгө үзэмж, машин тэргэнд чинь нөлөөлнө. Ядахдаа ус оргилуун барьж биднийг хуурч байхаар нэг эмнэлэгг барьчих. Хотоо хөгжүүлнэ гэж ам гарч байхаас ядахдаа зам дагуу байрлах хайс, хашаа хороо явган хүний замаа хүн ичмээр биш болгочих. Наад зах нь гэхэд л ийм юм хүсэхсэн. Шударга ёсыг бичиг баримтаар тогтоодоггүй юм. Тэдний зүрх сэтгэл, ухамсар шийддэг юм. Үнэхээр та нар тэрхүү амлалтаа хүрэх юм бол ид шидтэн болж шидэт саваагаар хүн бүрийн ухамсар луу нэвтрэх шаардлага гарна. Тэгэхээр тэгж амласан бүхэнд шидэт саваа байдаг байх нь...

Хөлбөмбөг дэхь бодит байдал

Ганбаа — Sat, 07 Jul 2012 18:00:04 GMT

Дэлхий даяараа хөлбөмбөг хэмээх энэхүү гайхалтай спортын амт шимтийг мэдэрч түүнд эргэлт буцалтгүйгээр орж байна. Зарим нь сонирхож, зарим нь тоглож, зарим нь түүнийг сурталчилж, зарим нь бүр өөрийн мэргэжил болтол нь хөгжүүлсэн байна. Спорт болгонд бусдаасаа тасарчихсан тамирчид байдаг. Сагсанбөмбөгт Майкл Жордан, гүйлтээр Усайн Болт гэх мэт. Харин хөлбөмбөгийг мэддэг хүний нүдээр хараад ажаад үзвэл бусдаасаа хол тасарчихсан, хэнтэй ч зүйрлэшгүй тамирчин олддоггүй. Мэсси, Роналду, Рүүни, Роббэн, Шави гэх мэт тамирчид бусдаасаа хавьгүй илүү гэж үнэлэгддэг ч бид тэднээс хэнийг нь илүү гэдгийг гаргаж ирнэ гэдэг тун хүнд асуудал байдаг. Мэссиг Роналду хоёрыг бусадтай харьцуулашгүй гэж байгаа ч тэдэнд Шавигийн чадвар байдаггүй. Талбайг мэдрэх, тамирчидаа ойлгох, төгс дамжуулалт өгөх зэрэг чадвар Роналдуд байдаггүй. Эсрэгээрээ Роналдугийн гайхалтай ур чадвар олон талын тоглолт Мэсси Шави хоёрт байдаггүй. Ийм л учраас нэгнийг нь яг бусдаасаа илүү гээд хэлчихэд тун хүнд. Мэдрэмжээрээ Мэсси илүү, гүйцэтгэлээр Рүүни илүү, Роналду ур чадвараараа бусдаасаа илүү гэж хэлж болохоос Мэсси бүх юмаараа төгс гэж хэлэхэд даанч тэнэг сонсогдоно. Үнэндээ Роналду Мэсси хоёрын хэн шидтэйг нь харьцуулж үздэг хүмүүсийг би ойлгодоггүй. Хэнд ч гэсэн сул тал гэж байдаг бөгөөд тэрхүү сул тал нь хэн нэгэнд тултлаа хөгжчихсөн чадвар байж байх жишээтэй. Роналдугийн ур чадвар дээр Мэссигийн мэдрэмж, Шавигийн мэдрэмтэй дамжуулалт, Зиданы тоглолт унших чадварыг нэмчихвэл дийлдэхгүй тамирчин болно доо. Тэр үед л бид хэн нэгнийг нь гайхамшиг гэж хэлж болно. Хөлбөмбөгийг ойлгочихсон хүн бол Роналдуг илүү Мэссиг илүү гэж хүмүүстэй хэрүүл үүсгэхгүй нь тодорхой. Хөлбөмбөгийн тамирчдыг бие биенээс нь ялгая гэвэл шувуун дээр жишээ авч болно. Шувууд шувууд дундаас тогос гэж амьтан хэнийг ч араасаа дагуулахгүй тийм гайхалтай үзэсгэлэнтэй. Гэвч хоёр тогосыг гаргаж ирээд энэ нь илүү үзэсгэлэнтэй энэ нь илүү царай муутай гээд хэлээд байж болохгүй. Адилхан л бусад шувуудаасаа ялгарчихсан. Тэд ижил төрлийнх учраас тэд нэг нэгнээсээ илүү байж чадахгүй. Магадгүй түүний өд сөд нь нөгөөтөхөөсөө илүү тод өнгөтэй байж болох ч түүний залаа нөгөөтөхөөсөө хэтэрхий үзэмжгүй гээд дурьдаад байж болно. Бид иймийн тулд л Роналду Мэсси гэж маргаад дэмий юмыг сэдэв болгож авч үзээд байгаа. Миний хувьд Барсагийнхаа тоглолтыг үзээд амжилтыг нь бахдаад явч байхаас өөр аз жаргал байхгүй. Надад Мэсси илүү байна уу Роналду илүү байна уу дэмий санагддаг. Тухайн багийг маань жүжигчид гэж хэлж байна уу луйварчид гэж нэрлэж байна уу хамаагүй. Учир нь би тэднийг жүжигчид биш болохыг мэргэжлийн талаас нь хараад мэдэрчихсэн учраас ундууцдаггүй. Харин би хөлбөмбөгийг ойлгоогүй, хөлбөмбөгийн утга учир суурь үндсийг ойлгоогүй бол зайл тэнэгүүдээ Мэсси илүү, Роналду илүү гээд сууж байх байсан биз.

Манай хөгжөөн дэмжигчдийн сул тал нь юмыг шууд байгаагаар нь хүлээгээд авчихдаг. Барсэлонагийнхан унаад хэвтчихвэл за тэр харав уу танай барса чинь ингэдэг байхгүй юу гэж л хүлээж авна. Харин Арсэналын нэг тоглогч унаад хэвтчихвэл жүжигчин хөлбөмбөгийг бузарлагчид гэж хэн ч хэлэхгүй дээ. Бүх юмыг бодитоор биш тухайн байгаагаар нь шууд хүлээгээд авчихдаг зан чанар үүнийг ойлгоход саад болж байна. Барсэлона л болсон юм хойно унасан бол жүжиглэлт гээд хүлээгээд авчихдаг. Үнэндээ бодитоор харвал тухайн тамирчин өөрийгөө хамгаалах гэж л газарт хэвтэж байдаг. Тэгэхээс үзэгчидэд муулуулахгүй нэр хүндээ хамгаална гээд жийж орж ирж байгаа тамирчинд хусуулчихвал тун чиг утгагүй юм болно доо. Бодитоор харж чадахгүй байгаа нь нэг багийг хэт хөхүүлэн дэмжих дээр ч гарж ирдэг. Хөлбөмбөгийн фанатууд бүгд л аль нэг багийн тоглолтыг биширч тухайн багаа уриалан дэмжиж байдаг. Тийм ч учраас багийнхаа зөв ч бай, буруу ч бай бүх зүйлийг өөрийн багийн зөвөөр хүлээж авах гээд байдаг гэмтэй. Роналду Мэсси хоёрын хэн нь илүү вэ гэж асуувал Реалынхан Роналдуг Барсагийнхан Мэссиг гэх нь ойлгомжтой. Тухайн багийн зөв болгох гэж буй тун наад захын жишээ энэ. Харин жинхэнэ шийдвэрлэх алхам дээр бүр ч хэцүү байдлаар хандана. Барсаг их бөмбөг бариад ирэнгүүт нь хөлбөмбөгийг утгагүй болгож байна, тэнэг тагжгарууд гээд дуудаж эхэлдэг. Харин Реалынхан ч юмуу, Чэлсигийнхэн ч юм уу аль нэг нь Барсагийн тактикаар тоглодог байсан бол тухайн улсууд шууд л бөмбөг барилтыг дэмжээд эхлэнэ. Бөмбөг барилт өөрөө тухайн багийн тактик нь шүү дээ. Тийм ч учраас үүнийг буруутгах ямар ч үндэслэл байхгүй. Хөгжөөн дэмжигчиддээ сонирхолтой тоглолт үзүүлнэ гээд бөмбөгөө айлдаа өгөлтэй нь биш. Мөн Чэлси болон Интэрийн Барсагийн эсрэг хийсэн хамгаалалт. Тухайн зүйлийг Барсагийнхан бүгд л үгүйсгэдэг. Арваннэгүүлээ зогсож байгаад ялчихсан. Азаар гараад ирлээ гэж шүүмжилцгээдэг. Энэхүү асуудал яг л түрүүний дурьдсан бөмбөг барихтэй адил зүйл. Барсагийн стилл бөмбөг барихтай адил Чэлсигийнх хамгаалж тоглох байсан. Хөлбөмбөгийг сонирхолтой болгоё гээд ихэнхи нь урагшаа яваад цөөхүүлээ хамгаалалтай нь биш дээ. Баг амжилтын төлөө тоглодог болохоос Ганбаатар миний таалалд соёрхуулах гэж тоглодоггүй. Тийм л учраас бид өөрийн багийн алдаа бол хүлээн зөвшөөрч эсрэг багаа үндэслэлгүйгээр гутаан доромжлохгүй байвал илүү зөв юм болов уу гэж бодож байна.

Шави Иньэстагүйгээр Мэсси хэн ч биш. Шигшээ багтаа юу ч чадахгүй байгаа биз дээ гээд интэрнэт зурагт радиогоор шуугиж өгцгөөдөг. Тийм ээ үнэхээр Мэссигийн энэхүү гайхалтай амжилт Шави Иньэста нартай салшгүй холбоотой. Хөлбөмбөг өөрөө багийн спорт учраас багаараа л амжилт үзүүлнэ. Үүнийг буруутгах аргагүй. Тэгвэл яагаад бусад нь Шави Иньэста нартай цуг л тоглож байгаа байж Мэсси шиг байж чадахгүй байна вэ. Алэксис Санчэз адилхан л Шавигаас дамжуулалт авч байгаа хэрнээ Мэсси шиг мэдрэмжтэй байж чадахгүй байна вэ. Торрэс Испанид Иньэстагаар тэтгүүлж байгаа хэрнээ яагаад Мэсси шиг тачигнаж чадахгүй байна. Гол учиг нь тоглогчдоо байна. Мэсси өөрөө тун өндөр мэдрэмжтэй тамирчин учраас тухайн пассыг хүлээж аваад хаалганд цохих, пасс өгөх зэргийн алыг нь хийхээ мэдчихдэг. Энэ бол тухайн тамирчны авьяас болохоос Шави Иньэста байгаа болохоор гараад байгаа эрдэм биш. Роналду ч бас бусдаар л тэтгүүлж тоглодог. Өзил байхгүй бол бас л асуудал хүндэрч ирнэ. Өзилөөс бас хамаарч байна. Харин Өзилөөс дамжуулалт авч байгаа бусад тамирчид яагаад Роналду шиг байж чадахгүй байна вэ. Германы шигшээд Өзилөөс дамжуулалт авдаг Роналдутай ижил байрлалд тоглодог Подолски яагаад Роналду шиг байж чадахгүй байна вэ. Бас л Роналду тэднээс илүү учраас гоцроод байгаа юм. Тэтгүүлж байгаа ч тухайн тамирчний ур чадвар ч бас нөлөөлдөг. Нэг тоглолтонд 3,4-ийг хийдэг байсан тамирчид маань шигшээ баг гэхээр байхгүй болоод ирж байна. Гэхдээ дээр хэлсэнчлэн тухайн тамирчний ур чадвараас нөлөөлөх зүйлсээр л хэд гурван гоолоо хийж авдаг. Ур чадвар нь байгаа ч тэтгэх хүн алга. Шави биш юмаа гэхэд тэдэн шиг тоглогчид гараад ирвэл тун чиг сайн тоглолтыг үзүүлнэ. Шави Иньэстагүйгээр хэн ч биш гэдэг хэрнээ Рикэльмэ гарч ирээд Мэссиг дамжуулалтаар хангачихвал бүгд л дугуй болчихно. Учир нь Мэссиг чадчихлаа гэж хэлэх учраас тэр. Реалын Хэдира Алонсо нар байхгүй болчихвол хар бор ажил хийх хүн байхгүй болж Роналдугийн орон зай ч бүрдэхээ больж ирнэ. Энэ бас л өнөөх Шави Иньэстагүйгээр юм хийж чаддаггүйтэй яг ижилхэн. Ижилхэн л байр суурь байсаар байтал бас л өнөөх Барса Мэссиг шүүмжлээд байна. Мэсси учир нь сүүлийн 3-н жил дараалж дэлхийн шилдэг авчихсан болохоор тэгдэг биз. Харин Роналду авчихсан бол хэзээ ч Шави Иньэстагийн талаар Мэсситэй холбож муулахгүй байсан биз. Учир нь тэдний атаархаад байгаа амжилт Роналдуд нь байгаа учраас тэр шүү дээ. Ийм л учраас бид юмыг бодитоор нь хүлээж авалгүйгээр сэтгэлийн хөөрлөөр өөрийнхөө багийн зөв зүйтэй хэмжээнд сэтгээд байна. Реал жүжиглэж байвал Реалынхан үгүйсгэж л таараа. Реалынхан жүжиглэлтийг тэгж их үзэн яддаг хэрнээ багийнхан нь жүжиглээд ирвэл муусайн жүжигчид гэж багаа хэлж чадахгүй. Үнэхэээр жүжиглэлтийг үзэн ядаж байгаа бол баг нь жүжиглэвэл адилхан л бодитоор хандах хэрэгтэй. Би багш нарт дургүй хэрнээ эгч маань багш болсон хойно багш нарт учиргүй хайртай болж байгаатай агаар нэг. Манчэстэр Ютд-г бас Ховард Вэббтэй үгсэн хуувилддаг гэдэг хэрнээ Чэлсид нь Ховард туслаад эхэлбэл амаа барихаас өөр аргагүй болчихно. Үнэхээр тэгж боддог хэрнээ өөрийнх нь хүндэлдэг зүйл дээр тулаад ирэнгүүт яаж ч чадахаа байчихдаг. Авилгалтай тэмцэж байна гэж яриж яричихаад өөрт нь авилгал өгөнгүүт дугуй болдогтой бас л адил зүйл. Ер нь шүүгчтэй хуувилддаг байлаа ч , жүжиглэж газар унадаг байлаа ч , цэнхэр ижил хүйстэнгүүд биш байлаа ч тухайн баг амжилт гаргаж байгаа бол ямар нэгэн доош нь ухуулах хэл ам гаргаж л таараа. Амжилт гаргаж байгаа бүхэнд хүмүүс атаархдаг нь нууц биш. Барсэлонаг сүүлийн 4 жил дийлдэшгүй байгаа болохоор нь атаархсандаа ямар нэгэн сэдэл олж жүжигчид луйварчидаар нь дууддаг. Мэссиг сүүлийн хэдэн жил дэлхийн шилдгийг цувруулчихсан болохоор атаархсандаа Мэсси шигшээ багтаа хэн ч биш гэж сэдэл үүсгэдэг. Манчэстэр Юнайтэд болон Сэр Алэкс Фэргусоны 20 жилийн ялгуусан амжилтанд атаархсандаа, тэдэн шиг бишдээ харамссандаа тэднийг шүүгчидтэй ажиллаа гэцгээдэг. Чэлсиг хүсэн хүлээсэн цомоо олон жилийн дараа авсанд нь, өөрсдийг нь хожоод гараад ирсэнд нь атаархаж ижил хүйстнүүд гэж хочилдог. Доороос харахад дээр буй зүйлс дэндүү олон дутагдалтай юм шиг харагддаг. Гэвч дээд зэргийн оргилоос доод буй зүйлсийг харахад бүр ч дутагдалтай харагддаг...Учир нь доодсын харж буй дутагдал сэдэл байдаг. Харин дээдсийн харж буй дутагдал жинхэнэ дутагдал байдаг!!! Бодитоор харж зөв сэтгэцгээе!!!

Боловсролын систэм

Ганбаа — Wed, 02 May 2012 13:31:24 GMT

Монголын боловсролын систэм хаана явж байгааг тэд ч мэдэхгүй бид ч мэдэхгүй. Боловсролын тогоо руу 76 маань огтхон ч өнгийж хардаггүй. Хөрөнгө оруулалт ч маш бага хийдэг. Сонгууль болохоор энд тэнд хүүхдийн тоглоомын талбай бариж, усан оргилуур байгуулахаас өөр онц юм хийдэггүй. Ахиад л дөрвөн жилийг төрийн ордонд хэрүүл хийж өнгөрөөнө. Үүний оронд арай бодитой юм хийвэл зүгээрсэн. Боловсролын сайд сонгууль дөхөөд ирэнгүүт Эрүүл монгол хүүхэд нэртэй жүжиг тавиж эхэлсэн. Бүх хүүхдийг эрүүл болгох маш ирээдүйтэй шийдвэр гэцгээж байлаа. Харамсалтай нь зүгээр л оромдолт байлаа. Хүүхдүүдийн жин өндрийг үзээд, хэдэн юм шалгаж асуулт тавиад тэмдэглэл хөтөлснөөс цаашгүй. Цаашдаа яаж үргэлжилэхийг л харж сууя. Эрүүл мэндийн тал дээр ийм байгаа бол сургалт тал дээр ямар байгаа бол.

Томчууд маань Монголын хүүхдүүд сайн орчинд сайн багш нараар эрдэм ном заалгаж байгаа гэж боддог. Үнэндээ үүнээс тэс өөр байдаг. Сурагчид нь гэж хаослог шинж чанартай үл бүтэх нөхдүүд. Хичээлээ тасална, тамхи татна, архи ууна, пс тоглоно. Хэн нэгэн нөхөр нь дүүргээс ПС ажиллуулах эрх аваад сургуулийн хажууд нээчихнэ. Өнөөх рүү нь эр эм бага ахгүй цувна. Тухайн подволын буланд ямар л бүтэхгүй нөхдүүд байна тэд бүгд цуглана. Бага ангийн сурагчидаас мөнгө нэхнэ, дээрэлхэнэ, тамхинд гүйлгэнэ. Болохгүй бол зодно, цохино. Ямар ч зорилго үгүй энэ нийгмийн бүлгийг яалтай. Ирээдүйд төлөвлөсөн зүйл юу ч байхгүй төдийгүй нүдэнд нь архи тамхи дота л харагдана. Подволын буланд зуу татангаа покэр тоглож зугаацах гангстаа нарыг яалтай. Өнөөх нөхдүүд нь ямар нэгэн аргаар 11 жилээ дүүргээд л гараад ирнэ. Цаашлаад хонгилын хувийн сургуульд шидэгдэж орно. Оюутан нэртэй дөрвөн жилийг дунд сургуульд байсан шигээ өнгөрүүлж ажлын талбар дээр боловсон хүчин болж гарч ирнэ. Монголын ирээдүй ийм байгаа нь юутай харамсалтай. Ийм нөхдүүдийг судлах хэрэгтэй. ПС тоглоомын газрыг шалгаж үзээд архи тамхи хэн хэрэглэж байна түүнийг нь олж шууд хөөх хэрэгтэй. Хичээлээ тасалж танхайрч байгаа хүмүүсээр Монгол яана гэж. Хөөгөөд л бүх юм асуудалгүй. Хичээл хийх сонирхолтойнуудыг нь л үлдээсэн нь зөв.

Боловсролын систэмийн алдааны нэгэн хэлбэр нь багш нарын алдаа. Нийт багш нарын нийт хувийн 30 хувь нь л хүүхдийн төлөө гэсэн сэтгэлтэй, мэргэжлийнхээ дагуу зүтгэж яваа сайн багш нар байдаг. Үлдсэн хувь мэдлэгтэй, мэдлэггүй, залхуу, сэтгэлгүй хүмүүс байдаг. Хөгшин настай багш нар нь хичээлээ тулгах шинжтэй, залуу багш нар нь мэдлэг муутай байдаг. Хүүхэд бүрийг зодож занчиж, толгойд нь хүчээр мэдлэг хийж байгаа хэлбэр нь хүүхэд бүрийг математикч, химич, физикч болгох гэсэн санаа. Өөрөө 40 минутын туршид юм хуулуулж бичүүлэнгээ голоор нь алхсаныгаа хичээл заасан гэж үздэг. Тухайн багш хичээлээ заах ёстой. Хүүхдүүдэд мэдлэг өгөх ёстой. Түүнийг нь шүүмжлэвэл сурагч нарт хариу болгож уур уцаар ирнэ. Чи өөрөө хичээл хийхгүй байж ардын багш хүнийг мууллаа, өөрөө хичээл хийдэггүй байж битгий солиор гээд өнгөрнө. Заавал хичээл хийдэг толгойтой хүмүүс л ямар нэгэн юмыг шүүмжлэх алба байхгүй. Хамгийн онц сурлагатнууд л багшийн алдааг хэлэх ёстой гэж үү. Кино шүүмжлэгчид хэзээ ч сайн кино зохиолч байгаагүй гэдэг үг тохироно. Уул нь хичээл сургууль хүүхдийн мэдлэгийг шалгаж дүгнэх ёстой. Гэтэл хэн их юм хуулж бичсэнд нь онц тавина гэдэг утгагүй. Тухайн хичээлийг сонгоогүй хүүхдүүдэд албан шаардлагаар улсын шалгалт тулгаж муу авдаг. Түүхийн хичээлийг сонгож байгаа хүүхдэд Математикийг хүчээр тулгаж, Нийгмийн хичээлээр явах хүүхдүүдээс Химийн хичээлээр шалгалт авч муу тавих нь тун шударга бус. Сэтгүүлч болох сонирхолтой хүүхдийг Химийн хичээлийг хий гэж албан шаардлагаар зодож загнаж сургах нь туйлын буруу. Сэтгүүлч, Хуульч, Эдийн засагч болох хүүхдэд Хими, Математик хэрэггүй биш л дээ. Хими, Математикийн ямар ч суурьгүй хүүхэд сайн боловсон хүчин болж чадахгүй. Тухайн хичээлээр улсын шалгалт өгөхгүй байхад л болно.Математикдаа муу хэрнээ бусад хичээлдээ сайн хүүхдүүд өчнөө төчнөөн удаа өөрийн чаддаггүй хичээлээр өгснөөс болж унах тохиолол их бий. Уулаас Математикч биш хүүхдийн толгой руу хичнээн удаа тогшиж ойлгуулах гэж үзээд бүтэхгүй. Дэлхийн хамгийн мундаг багш байгаад цаанаасаа генетик өгөгдөхүүн нь тухайн салбарт ямар ч авъяас билэггүй хүүхэд байвал яаж ч чадахгүй гэж Баабар гуайн үг байдаг. Ер нь ихэнхи багш нар тухайн хичээлээрээ бүх хүүхдийг явах ёстой гэсэн хандлагатай байдаг. Бүх хичээлдээ үнэхээр унивэрсал байж чадаад бүгдийг нь 100% ойлгоод төгсвөл жинхэнэ шилдэг боловсон хүчин болно. Даанч тийм хүүхдүүд тун ховор. Математик Физиктээ сайн хэрнээ Хими Биологидоо муу байх жишээтэй. Заавал хүн бүрийг Математикч бол гэсэн шиг улсын бүх хүүхдээс хавар шалгалт авч муу дүн тавих хэрэг юун. Үүнийг эсэргүүцээд эхлэнгүүт Математик дээр Хими Физикийг нэмж оруулсан. Бага ангийн сурагчдаас Хөгжмийн хичээлээр улсын шалгалт авсан гэдэг бүр инээдтэй. Тийм учраас ийм систэм тун дэмий. Хүүхэд бага ангидаа бүх хичээлээр сууриа эзэмшээд Математик Монгол хэлээрээ шалгалтаа өгөөд төгсөг. Харин дунд сургуульд ороод эхний хоёр жилд нь буюу 8-р анги хүртэл өөрийн мэргэжлээ сонгог. Түүнээс хойш өөр өөрийн сонгох мэргэжлийн хичээлүүдээ сонгон авч түүгээрээ шалгалт өгч байвал тун зөв. Түүгээрээ л улсын шалгалт өгнө. Дараагийн жил нь өөр хичээлээр гэсэн ойлголт байхгүй систэмийг зохиовол тун зөв. Мөн тухайн хичээлүүдээ илүү гүнзгийрүүлэн үзэж давтлага авч төрөөс хичээл бүрд зориулсан кабинэт байгуулж өгвөл маш үр дүнтэй. Хажуугаар нь бусад хичээлээ судална. Болж өгвөл өөрт бүүр хэрэггүй хичээлүүдийг нь хааж өгвөл бүр боломжтой. Мөн тухайн сонгосон хичээлээ илүү цагаар үзэж ч болно. Хөгжмийн хичээлээр явах хүүхдийн сонгосон Хөгжмийн хичээл нь долоо хоногт нэг цаг орж, өөрийнх нь сонгоогүй Физик 3, 4-н цаг орж байгаа нь шударга бус явдал. Дөчин минут шал хэрэггүй хөдөлмөр үйлдэж байна гэсэн үг. Өөрийнх нь хичээл долоо хоногт нэг ороход тэр хүүхэд юу сурах вэ? Юу ч сурахгүй. Ер нь хүүхдийг бүх хичээлдээ сайн байх ёстой. Нэг ч хичээл дээр доголдолгүй дүнтэй гарах ёстой гэж байгаа нь буруу. Өөрийн сонгосон хичээлдээ л доголдолгүй бол болоо. Математикийг сонгосон хүүхэд Газарзүй дээр 60 гарахад загнаж зүхээд байх шаардлага ердөө хэрэггүй. Хүүхэд бүх хичээлдээ яагаад төгс байх ёстой гэж. Монгол хэлийг сонгоогүй хүүхэд зөв бичгийн ямар ч алдаа гаргадаггүй. Ямар ч зүйлийг өөрөө сэтгээд бичдэг. Найруулгын алдаагүй юм биччихдэг байхад л болно. Тэгэхээс Монгол хэлээр цааш явахгүй хүүхдийг өгүүлбэрийн гишүүдээр зуруулж, үгийн бүтцээр хэд дахин задлуулж, угсарсан нийлмэл өгүүлбэр мөн үү бишүү гэдгийг асуугаад сууж байх нь хэрэггүй. Хими-ээр явахгүй хүүхдийн толгойд заавал азотыг гарган авах арга, кальцигийн хими шинж, элэктрон байгууламжийн томьёог заах нь үнэндээ хэрэггүй хөдөлмөр. Зүгээр л элэмэнтарны юмаа мэдэж байхад болно. Харин сонгож авсан хүүхэд нь л цааш нь дэлгэрүүлж бүх зүйлээ мэдэж байх ёстой. Математикч болохгүй хүүхдийн толгойг интэгралл, логарифм, косинусыг шахаж хүчээр эзэмшүүлэх нь дэмий. Сонгож авсан нь тухайн зүйлийг судлах хэрэгтэй болохоос сонгоогүй хүүхдэд үнэндээ дэмий. Цаашид амьдралдаа сигма нтрийг ашиглахгүйгээс хойш мартаж л таараа. Шал хэрэггүй хөдөлмөр хийж цагаа барсан зүйл. Түүний оронд мэргэжил сонгосон хичээлээ л давтаж суусан нь дээр. Гэхдээ болно л доо. Физикээ хийхгүйгээр өөрийн сонгосон хичээлээрээ дагнаад байж болно. Биологио уншихгүй Түүхээ уншаад суугаад байж болно. Гэтэл тийм нөхцөл бүрдээгүй байна шүү дээ. Ямарваа нэгэн багш нь даалгавраар дарчихна. Түүнийг хийж хамаг цагаа барна. Өөрийн сонирхсон хичээлээ хийх цаг түүнд бага гарна. Эхлээд Математикаа хийгээд дараа нь биологио, дараа нь Газарзүйгээ гэж хийсээр байтал үндсэн хичээлээ хийх цаг гардаггүй. Бусад хичээлээ хийхгүй бол зодно, загнина, зүхнэ, дүн дээр ярина. Даалгавраа хийгээгүй юм чинь муу тавихаас яахав дээ. Тэгсээр байтал хүүхэд дүнгийн төлөө л хичээл хийдэг болчихдог. Тэрэн дээр тийм гарчихвал багшид загнуулна,анги дэвшиж чадахгүй, аав ээжид загнуулна гэдэг айдас сэтгэлд нь хурчихдаг. Тэгснээр хичээл хийх боломж олдоггүй. Бүгдийг нь голчилж нэг хичээлээр дагнах боломж бүрддэггүй. Гол нь энэ тулгаж шалгалт аваад дүгнэдэг л буруу гэдгийг ойлгуулмаар байна. Хүн болгон тухайн хичээлээр сайн байх ёстой соц сэтгэхүй юм. Боловсролын систэмийг л өөрчилмээр байна. Одоо нэг кэмбриджийн систэм орж ирсэн байна. Тухайн систэм нь үнэхээр яг дүрэм журмаараа хөгжвөл сайхан л байх. Харин хоёрын хооронд хагас дутуу хэрэгжвэл үнэхээр хэрэггүй биз. Одоохондоо кэмбриджийн сургалт гэдгийг нь судлаж үзээгүй болохоор ямар гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Хэрэгжиж эхэлэхээр нь л ямар гэдгийг авч үзье даа.

Өөрийн сонирхоогүй зүйлийг хэн ч хийх дургүй байдаг. Тийм учраас өөрийн дургүй хичээлээ хүүхэд хийх дургүй байдаг. Дургүй мэргэжлээр нь сургана гэдэг бүр ч дэмий асуудал. Өөрөө сонирхолгүй хичээлээ хүүхэд муу хийдэг шиг өөрийн сонирхоогүй мэргэжлээ бүр тааруу хийнэ. Монголчуудад нэг муу зан байдаг. Хүүхэддээ албан шаардлагаар мэргэжил тулгадаг. Чи тийм мэргэжилтэй болох ёстой, одоо тэрнээс өөр сайхан мэргэжил хаана байна, чи тийм мэргэжилтэй болоод яана гэж бага цалин аваад насаараа гуйлгачилж амьдарна гэдэг. Ихэнхи эцэг эх нарын хандлагыг харж байхад ийм байдаг. Эс бөгөөс өөрийн мэргэжлээ өвлүүлж үлдээнэ гэж сүржигнэдэг. Эцэг эхчүүд минь ээ, Гол нь л хүүхдэд сонголтыг үлдээ. Таны охин хүү, таны зааж өгсөн өөрийнх нь сонирхолгүй мэргэжлээр бэлтгэгдвэл хэзээ ч сайн боловсон хүчин болж чадахгүй. Өөрийн дургүй байгаа зүйлд хэн ч чин сэтгэлээсээ хандахгүй. Харин эсрэгээр өөрийнх нь сонирхсон мэргэжлээр нь явуулбал тэр зүйлдээ бүх сэтгэл зүрхээ зориулна. Өөрийн дуртай зүйлээ хэн ч хайрлаж хамгаалдаг, түүнийгээ хийхийг хүсдэг. Ийм боломжийг олгобол хүү чинь охин чинь хамгийн сайн хүн болж төлөвшинө. Цалин нь хамаагүй ээ, таны хүүхэд тэр мэргэжлээ сайн эзэмшиж чадвал ямар ч хэмжээний мөнгө олж чадна шүү дээ. Гол мөнгөндөө биш. Амьдралаа залгуулахын тулд биш тухайн зүйлээсээ таашаал авахын тулд хийвэл таны амьдрал өөрөө дагах биш үү. Хэнд ч гэсэн дургүй хичээл байдаг. Та тэрхүү дөчин минутыг хурдан өнгөрөөсэй гэж боддог. Цаг илүү удаан яваад байгаа юм шиг ч санагддаг. Өөрийн сонирхоогүй мэргэжлийг сонговол яг л тэрхүү дөчин минут шиг амьдралт таныг угтах болно!!! Гол нь эцэг эхчүүд хүүхэддээ сонголтыг үлдээх нь зөв. Зөвхөн мэргэжил дээр ч биш бусад зүйл дээр ч бас.

Эцэст нь нэг жишээ татахад Албэрт Эйнштэний эцэг эх нь өөрийн сонирхоогүй зүйлээр нь явуулсан бол дэлхийд цуутай эрдэмтэн болохгүй байсан гэдгийг сануулья...

Ажил хаялт

Ганбаа — Wed, 14 Mar 2012 13:07:30 GMT

Багш нар маань оны өмнө нэг ажил хаяж үзсэн. Ажилдаа орохгүй байхаар нь цалинг нь нэмнэ гэж баахан худлаа шаасан. Түүнд нь манай муу багш нар болон өнөөх толгойлогч ҮЭХ-ы С.Ганбаатар нар нь итгээд өнгөрсөн. Гэтэл саяхнаас багш нар ажил хаялаа гэж төр засгаа дарамталсан. Төр засаг нь айгаад цалинг нь нэмэхээр болсон. Үнэхээр хачин ч асуудал юм уу? даа. Нэг нь сүрдүүлж ажил хаядаг. Өнөөх нь айгаад цалинг нь нэмдэг. Хэрэв ингэж болдог бол бүх мэргэжилтэнгүүд ажил хаяаад төрийн ордны гадаа жагсаад цалин нэхэх сэн. Арай ч ийм зоргоороо байж болох ч юм уу? Гүү ч юм уу?. Багш нар ажил хаяж байгаатай холбоотойгоор нэг их мораль ярьдаг хүмүүс ТВ-ээр дүүрэв. Багш нар хувиа бодож болохгүй л гэнэ. Үүргээ ухамсарлах ёстой л гэнэ. Түмний олон хүүхдийг хохироож болохгүй л гэнэ. Шавь нартаа буруу үлгэр үзүүлж байна ч гэх шиг. Олон мянган сурагчдаасаа ичих хэрэгтэй ч гэх шиг. Зарим төрчингүүд, хэрэв багш нарын цалинг нэмбэл шууд инфляци гэж мэдэмхийрэв. Өөрсдөө төсвөө өчнөөн алдагдалтай, хэт аварга баталчихаад, бэлэн мөнгөний олон амлалтаа төсөвт суулгачихаад инфляцийг нэг оронтой тоонд барина гэж ичих ч үгүй худлаа бурж байснаа, багш нарын цалин нэмэх асуудал яригдмагц инфляцаар айлгаж байна. Инфляцийн бурууг шууд багш нарт тохох гээд бэлдэж байна.

Цалин нэмэх тухай яриа гарах тоолонд зарим гишүүд цалингийн нэмэгдэл чинь хөдөлмөрийн бүтээмжийн өсөлттэй л уялдаатай байх ёстой гэхчлэн онолдох болсон. Тэгсэн мөртлөө багш нарт, та нарын хөдөлмөрийн бүтээмж бага, иймхэн хичээл заачихаад, хөдөлмөрийн бүтээмжид чинь тохирсон цалинг өгч байна гээд хэлчихэж чаддаггүй. Тэгж хэлбэл алуулна л даа, юун УИХ- ын гишүүн.

Багш нар, эмч нар, төрийн албан хаагчид үнэндээ 20 жил угаадас шиг цалингаар амьдралаа зогоож, багш нар нь ёстой л түмний олон хүүхдийг хохироохгүй гэж, эмч нар эрүүл мэндийн манаанд зогсоно гэсэн тангарагтаа үнэнч байж өдийг хүртэл тэсэж ирсэн байх. Тэд хориод жил тэссэн юм. Яг үнэхээр тэдний хөдөлмөрийн бүтээмжтэй дүйцэх цалин хөлсийг удахгүй олгодог болно гэж найдсаар хүлээсээр 20-оод жил болсон. Тэснэ тэснэ гэхэд үүнээс илүү яаж тэсэх вэ дээ. 1990-ээд онд олон багш нар ажлаасаа гарч наймаа хийх болсон. Өнөөдөр наймаачин багш нар илүү цалинтай болж, хичээл заадаг багш нараа та нар ажил хаях эрхгүй гэж хэлж болох уу? 90-ээд онд олон эмч бизнес хөөсөн. Хорооллын лангуун дээр суудаг эмчийн дипломтой наймаачин, бусад эмч нараа ажил хаях эрхгүй гэж шаардах эрхтэй юу? Та нар ажил хаяж болохгүй гэж хэлээд байгаа хүмүүсийг би огт ойлгодоггүй юм. Багш нар ажил хаяж эхлэнгүүт л тэд хичнээн чухал хүмүүс байсныг улам хурцаар мэдэрцгээж байна. Тийм их чухал ажил хийж байсан байна шүү дээ. Тэгээд тийм чухал мэргэжил чинь тиймхэн цалинтай байх ёстой юм уу?

Гэхдээ энэ асуудлыг дагаад маш олон асуудал үүсэх нь үнэн. Цалинг нэмнэ гээд л шууд нэмээд байвал замбараагүй асуудал үүснэ. Төр үнэхээр бүтээгч эзэн биш. Үлгэрт гардаг шиг ганц илбэдээд л бүх юмыг гаргаж ирдэг ид шидтэнгүүд бас биш. Үнэхээр боловсролын салбарт сайн багш нар ч олон бий. Хичээлээ зааж чаддаггүй нөхдүүд ч бий. Болдог сон бол сайнд нь цалинг нь нэмж өгөөд мууг нь хэвээр нь байлгахсан. Дондог хичээлээ зааж чадаагүй хэрнээ сайн заасан Цэцгээтэй ижил цалин авна гэдэг байж боломгүй асуудал.

Ажил хаяж болдог мэргэжлийн жагсаалтыг тэгвэл гаргаад өг. Ажил хаяхад хэнд ч саад болдоггүй тийм мэргэжил байна уу? Байгаа бол тэр мэргэжил мөн үү? Хэнд ч үгүйлэгддэггүй тийм мэргэжилтнүүдийг тэгвэл ёстой тэжээх хэрэг алга. Ерөнхий сайд гадагшаа яваад байхгүй, ерөнхийлөгч гадагшаа айчлаад байхгүй, УИХ-ын дарга гадагшаа яваад байхгүй. Тэдэнтэй тэдэнгүй бараг болж л байна. Тэднийг ажил хаявал харин ч хэн ч тоохгүй юм шиг байна. Тэрчлэн УИХ-ын гишүүд ажил хаялаа гэхэд надад ямар гай болох юм бэ? Ер нь УИХ-ын гишүүд гэж байх хэрэгтэй юм уу? Улстөрчид хэрэгтэй юм уу? Ажил хаяж болдог мэргэжил гэвэл улстөрч л байна даа.

Эцэст нь үнэхээр төр засаг тэгтлээ мөнгө идээд байгаа нь үнэн бол тэр мөнгөөрөө багш нарын цалинг нэмэх ёстой. Харин тэд үнэхээр иддэггүй бол багш нарын цалинг яаж шууд нэмэх билээ дээ... Ямар тэд илбэчин байгаа биш. Бүх мэргэжлийн цалинг нэмэхийн хэрээр санхүүгийн хямралд ойртоно шүү дээ. Мэргэжилтэй хүн болгоны цалинг ялгалгүй нэмээд байвал Грек шиг хямралд орж мэднэ шүү...

Английн багуудын тактик

Ганбаа — Fri, 13 Jan 2012 16:16:29 GMT

Манчестер сити 4-1-3-2

Манчестер ситигийн тоглолтонд таарсан маш зөв хувилбар. Италийн шигшээ багийн хэрэглэдэг энэхүү хувилбарыг Манчини өөрийн багтаа туршисан нь зөв бөгөөд маш эрсдэлтэй шийдвэр байсан. Энэхүү хувилбарт маш их ойлголцол хэрэгтэй ба хувьсах хөдөлгөөн их хийх тохиолдолд тамирчид яаж гүйхээ маш сайн мэддэг байх шаардлагатай. Манчестер ситигийн яг үндсэн тактик нь 4-4-2 бөгөөд үүнээс хувьсаж тоглолтын явцад 4-1-3-2-оос 4-3-1-2-т хувьсаж тоглоно. Ромбо хэлбэртэй довтолгооны хувилбарыг сонгосон тохиолдолд тухайн багийн хагасууд маш чадварлаг байх ёстой. Ман ситид олон сайн хагасууд байгаа учир тэдэнд яг тохирсон. Силвагийн уян хатан тоглолт Манчестер ситигийн энэхүү хувилбарыг улам чангаруулдаг. Хамгаалалтын хувилбар 4+3 болсон үед сөрөг довтолгоо тийм ч сайн байж чаддаггүй. Эрсдэлд маш бэлэн бус байдаг нь нэг сул тал. Хамгаалалтын тэрхүү хувилбарт Туре Барри нар сайн тоглодог. Цэвэрлэгээний ажлыг нэг ёсондоо даадаг гэхэд болно. Балотелли Жеко Агуеро гэсэн өндөр зэрэглэлийн биш хэрнээ өндөр ур чадвартай од болж яваа залуусыг багтаа ашиглаж байгаа нь багийн амжилт үзүүлэх нэгэн давуу тал.Удахгүй тэд өндөр зэрэглэлийн супер од болох нь гарцаагүй биз. Дээрхи 2 хувилбарт довтлогч нар хагасуудаа дагаад сайн байхгүй бол хувилбарт гологдох тал гарч ирдэг. Харин тэд довтлогч сайтай байгаа учир санаа зовоод байх юм байдаггүй. Прессингийн бүсийг үл ялиг урагшлуулсан. Энэ нь бага зэрэг эрсдэл дагуулж байгаа ч эрсдэлд бэлэн байж чадвал тэдэнд давуу тал юм.

Челси 4-3-3

Челсигийн уламжлалт тактикууд энэ жил үл ялиг өөрчилөгдсөн. 4-4-2 тактикаас 4-5-1 тактикт шилжин хувьсдаг байсан баг. 4-4-2оос 4-3-3 луу солбин маш сайн шилжиж байгаа. Үүнээс 4-3-3 тактик илүү Челсид давуу талтай учир энэ жил тэдний гол тактик болох болов уу? Миний бодлоор Анелка явсан нь багт маш эерэгээр туссан. Тэрээр явснаар багийн довтлогчдын асуудал дээр эргэлзэх зүйлгүй болсон. Учир нь Анелкагийн найдваргүй тоглолт эрсдэл дагуулдаг. Гэхдээ Анелкаг муу гэж байгаа хэрэг огтхон ч биш. Мата гэж олон талын чадвартай. Хувьсах хөдөлгөөнд сайн ордог ур чадвартай ухаалаг тоглогч Челсид ирснээр багт маш том туслалцаа үзүүлж байгаа. Залуу эрч хүчээр ямар дутмаг байгааг Челсид жинхэнэ мэдрүүлсэн. Челсигийн прессинг Реалтай ерөнхийдөө маш төстэй. 4-3-3 тактик нь бүтэн талбайн прессинг хийхэд ашигтай хувилбар. Өмнө нь Реалын дасгалжуулагч Моу Челсид байсан учир прессингээр хоёр баг ижил байх талтай. Сүүлийн үед энэхүү шахалтын тал дээр олон алдаа гаргаж байгаа нь Манчестерийн багуудаас оноо зааглах шалтгаан болсон. Энэ жил тактикаа шинэчилж чадвал л Манчестерийн багуудыг дийлж чадах байх. Тэгэхээс олон жил давтагдсан энэхүү хуучирсан хувилбартай тогловол Челси сайн тоглолтыг үзүүлж чадахгүй. Энэхүү хувилбарууд нь хэдэн жилийн өмнө дэлхийг гайхуулж байсан ч одоо Барса Маню Реал гэх мэт багуудын тактикт яалтчгүй жишигдэж байгаа.

Тоттенхэм 4-5-1

Тоттенхэмийн хүснэгтийн эхэн хэсгээс буудаггүйн гол шалтгаан бол зөв хувилбар. Багийн тамирчдад төгс зохицсон хувилбарыг Реднапп зохиож чадсан. Гэхдээ анхнаас хэдэн жилийн өмнөөс энэхүү хувилбарыг туршиж үзээд тоглогчдоо цуглуулсан байж болох. Портсмутад тэрхүү тактикаа боловсруулж дараа нь Тоттенхэм д ирээд тухай тактиктаа цохицуулж Портсмутаас өөрийн багтаа тамирчдаа татсан байж болох. Учир нь 4-5-1 тактикт дэлхийд хамгийн сайн зохицсон баг нь Тоттенхэм. Захаараа хоёр гайхалтай хурдан тамирчин байгаа нь хувилбарыг маш олон талт болгож эсрэг багийн хамгаалалтыг замбараагүй болгодог. Ван дер Ваарт Дефо гэх мэт тамирчид тухай үед өөрсдийн ур чадвараа ашиглаж тоглолтыг өөрт эргүүлдэг. Талбайн төвд Модрич хэмээх довтолгооны тактикийг төгс эхлүүлдэг хүчин байгаа. Өөрийгөө яаж тоглох ёстойгоо сайн мэддэг. Францчуудын гол амжилт үзүүлдгийн гол түлхүүр нь тоглолт унших чадвартай Зидан байсан бол Тоттенхэмийнх мэдээж Модрич. Хамгаалалтын ерөнхий байдал 4+1. Гэхдээ хамгаалалтын явцад багаараа хамгаалж харин довтолгоогнд багаараа довтолдог. Эмх замбараатай тоглолт нь энэ үед тэднийг авардаг. Гэхдээ хожигдож байгаа үед замбараагаа алддаг. Харин хоёр жигүүрийн шуургуулсан тоглолт тэднийг сэргээж эмх замбараатай тоглолтонд нь оруулдаг. Прессинг тийм ч сайн хийдэггүй. Реднапп Арсен Венгер шиг зоригтой шийдвэр гаргадаггүй ч цагаа олсон бүрэлдэхүүний шинэчлэл маш зөв үед нь сайн хийдэг.

Үргэлжлэлийг тун удахгүй...

Дараагийн хэсгээр та бүхэнд Английн топ клубууд болох Ливерпүүл, Манчестер Юнайтед, Арсенал клубуудын тактик хувилбар прессингийн талаар нийтлэл бичих болно. Эцэст нь Испанийн аварга загаснуудын тактикийн талаар сонирхуулах болон Тун удахгүй...

Бодрол

Ганбаа — Tue, 10 Jan 2012 15:29:02 GMT

Битгий энэ сайхан нийгмээ муулцгаа. Өөрсдөө сайхан нийгмийг бүтээж чадахгүй хэрнээ бидэнд ийм гоё ардчилалыг авчирсан ардчилалын алтан хараацайнуудыгаа битгий муул гэж эмгэчүүл өвгөчүүл сургаал айлдана. Хамгийн эрх чөлөөтэй сайхан амьдарч байж яаж ингэж болох юм бэ гээд л. Америкт бага насны хүүхдээ гэрт нь ганцааранг нь орхиод явсан эцэг эхийг бараг гэмт хэрэгтэн шахуу болгоод шүүх цагдаа шорон орон нтр дээрээ тулж байна. Гэтэл манайд шал ондоо шүү дээ. Хаа нэг газар хэн дуртай нь том траншейны тагийг сугалж аваад тэнд нь ямар ч хүүхэд унаж бэртээд үхэх дээрээ тулсан ч хэнийг ч буруутгахгүй бүгдээрээ юу ч болоогүй юм шиг амьдарсаар л, мэдээж тэр унаж үхсэн хүүхдийн гэр бүлээс бусад нь шүү дээ.

Эмнэлгийн орон дээр зовлондоо шаналах хүн яах эсэх нь тухайн эмчийн үзэмжийн л асуудал. Эмч хүсвэл Улаанбаатар луу олон хоногоор өвчнөө тэвчин ирсэн Өмнөговийн залууг "эмнэлгийн маягтаа аймгийнхаа эмчээр зуруулж ир” гээд эргүүлээд хөөсөн ч чадна. Гэтэл гадаадад эмч нар тэгж сайхан дураараа байж чададгүй л байхгүй юу. Учир нь тэд манайх шиг өөрөө өөрийгөө боддог улс биш. Тэд хамт олонч үзлийг ясандаа тултал ойлгосон улс шүү дээ. Тэд манайх шиг ардчилал гээчийг хагас дутуу хөгжүүлээгүй. Ардчилал гэдгийг бид бүгд мэдэх боловч тэдэн шиг сайн суралцаагүй. Ардчилалын туршлага биднийг бодвол хэдэн арван жилээр илүү. Манайхан ардчилал гэж нэг том дугарна. Манайх ардчилсан улс шүү. Юм л болвол би ардчилсан оронд амьдарч байна гээд хэнээр ч хэлүүлэлгүй заалгуулалгүй амьдрахыг хүснэ. Хагас ардчилалтай улсад ингэхээс ч өөр яахав. Хэн дуртай баагий нь хүссэн газраа "морь харах” эрх чөлөөгөө эдлэнэ, ам хамарны илүүдэл бодисоо та хэний ч албан газрын хаана ч цацах эрхтэй. Гудамжны мухар болгон хоёрдогч шээсний мөсөн овоохой болж зун нь хайлж нагаарын хий ойр орчмыг нь анхилуун үнэрээрээ утна. Морь харж байгаа нэгнийг нь болиоч гэхэд: Битгий хуц би ардчилсан оронд амьдарч байна чамд хамаагүй гэж хараана. Энэ бол ардчилал. Энэ бол хорин жилийн туршлагатай манай орны ардчилал. Ардчилал хөгжихгүй байна гэх зөв үзэлтнүүдийн өөдөөс: Бид туршлага муутай байна. Удахгүй хөгжинө гэж баярхдаг. Гэхдээ ингэж хэлээд ардчилалаа тэр чигт нь буруу замаар хөгжүүлсэн улсууд олон бий. Бидний ардчилалын хөгжлийн суурь буруу үзэл дээр тогтсон. Анхнаасаа хувь хүн өөрийгөө огоорох аминчхан үзэл дээр тогтсоноос буруу замаар явж байгаа хэрэг. Бидний яриад байдаг баруун Европ, Америк одоогийн хөгжил, хүмүүсийн зан төлөвшил ёс суртахууныг олж авах гэж их хүч хөдөлмөрийг зарцуулан барин байж 200-400 жилийг туулжээ. Тэдний санаачилсан тэхник технологи, үйлдвэрлэлээс санаа авч цааш нь өөрсдийн санаагаараа улсаа хөгжүүлсэн Япон, Солонгос нь даруй 60-100 жилийн хөлс хөдөлмөрөөр гарган дэлхийд дурсагдах "баян” болж чадсан ба зарим талаар Америкаас ч илүү гарна. Баялагийг бүтээж байхдаа нийгмийн хувьд ч хамгийн сайн "зөв” тогтолцоог бүрдүүлсэн хэрэг. Тэд бидний туулсан замыг бүгдийг тун хялбархаан давчихсан. Гэвч гадаад улс гэхээр л бүх юмыг хийж чаддаг, бүх хүүхэд нь индиго хүүхэд гэж төсөөлж болохгүй. Тэд улсынхаа хөгжлийн суурийг зөв тависан. Үзэл суртал гээч нуугдмал хөгжлийн үе шатыг зөв сонгосон. Иймэрхүү нийгэмд байдаг үзэл сурталыг Айн Рэндийн Эх сурвалж номонд маш ойлгомжтой тод томруунаар харуулсан байдаг. Айн Рэндийн энэхүү бүтээл нь 1930-аад онд бичигдэж байсан боловч яг л одоогийн нийгмийн үзэл суртлыг тэр чигээр нь харуулсан. Нийгэмд хэд хэдэн үзэлтнүүд байдаг талаар Эх сурвалжид бичсэн байдаг. Хувь хүнийг дээдлэх үзэлтэн (индивидуалист) буюу амиа бодогч (эгоист) гэж байх бөгөөд нөгөө хэсгийг нь хамт олонч үзэлтэн (коллективист) бусдын төлөө өөрийгөө золиослогчид гэж болно. Энэхүү үзлүүд нь одоогийн нийгэмд маш тодоор илэрч байгаа нь үнэн. Соёлжиж иргэнжсэн бүх үндэстний иргэд индивидуалистууд байдаг гэж хэлж болно. Тэд энэхүү үзлийг яс махандаа тултал ойлгосон учраас тэдний ухамсар ч түүнийгээ дагаад хөгжсөн байдаг. Учир нь гадаадын улсууд буюу индивидуалистууд бусдын хөдөлмөрийг мөлжиж хөлс хүчийг нь шулж, бусдаар юмаа хийлгэх тун дургүй байдаг. Ер нь улс орны хөгжил болон ардчилал өөрийгөө огоорох үзэл дээр биш эгоизм буюу өөрийгөө үзэх үзэл дээр тулгуурласан байдаг. Эдгээр үзлүүдийг манай улсын иргэд огтхон ч ялгаж салгаж чаддаггүй. Ялгаж салгах нь байтугай мэддэг хүн ч цөөхөн. Эх сурвалж хэмээх энэхүү бүтээл нь өнөөгийн байдлын бодит тусгал болсон төгс бүтээл юм. Өмнөх нийгмийн үед Горькийн Данко мэтийн хүмүүс бидний үлгэр дууриал болж байлаа. Зүрхээ суга татаж харанхуйг гэрэлтүүлэн бусад хүмүүст явах замыг зааж өгдөг нэгэн. Гэхдээ бид Данко яагаад хүмүүст таалагддагийг нухацтай эргэцүүлдэггүй байж. Үнэндээ Данко маань хүн бүрийн хувиа хичээх сэтгэлийг хангаж, өөрийгөө бодох бололцоог нь хэрэгжүүлж өгсөнд хүмүүс талархаж байгаа юм. Гэхдээ нэг бодлийн бахархаад ч байгаа юм шиг харамсаад ч байгаа юм шиг. Тиймээс тухайн улсын хөгжил үзэл сурталтай салшгүй холбоотой байх нь.

Манай улс анхнаасаа л ардчилалаа буруу үзэл суртал дээр хөгжүүлж орхисон. Тэгээд түүнийгээ ардчилал гэж нэрийдсэн нь нэн харамсалтай. Анхнаасаа л манай иргэд өөрийгөө огоорох үзэлд төгс суралцсан учраас ардчилалын нэрийг суурьнаас нь эхэлж хазайлгаж эхэлсэн. Бусад улсуудын ардчилалын ерөнхий хөгжил үе шатуудыг тэр чигт нь сайн харж авч түүнд сайн суралцаж ардчилалаа хөгжүүлсэн боловч манай этгээдүүд үзэл суртал гээч нуугдмал зүйлийг анзааралгүй орхисноор суурьгүй байшинг ард түмэндээ барьж өгсөн. Өнөөх ард түмэн сууриа өөрсдөө дураараа барисан. Нийт өөрөө нийтийнхээ массыг л дагадаг учраас нийтээрээ тэд өөрийгөө огоорох үзлийг дагасан. Үзэл суртал гээч зүйлийг мэдэх хүн тэр үед тийм ч олон байгаагүй тул түүнийг өөрчилөх хүн байсангүй. Гэвч одоо ухаарлаа гээд өргөс авсан юм шиг үзэл суртлаа арилгаад индивидуализмийг байгуулна гэж ер үгүй. Гэхдээ ядаж л нэг хэсэг нь энэхүү нийтлэлийг уншаад миний энэ бодролыг ойлгоод ухаарч өөрчилөгдвөл сайн байна. Ухамсар гэдэг хүний оюун ухааныг захирдаг бас нэгэн төрлийн оюун ухаан юм.

Ер нь анхнаасаа бурхан хүмүүсийн ухамсар гэгч оюун ухаанд нь дандаа зөв зүйтэй зүйлүүдийг суулгаад өгчихсөн бол болох байж. Харин тийм зүйл заяагаагүй учир бид өөрсдөө л өөрчилөгдөж хичээх хэрэгтэй. Өөрөө өөртөө хувьсгал хийнэ гэдэг улс даяараа хувьсгал хийхээс илүү үр дүнтэй юм шүү....

Э.Ганбаатар 2012.01.10

Бодит байдал

Ганбаа — Sat, 07 Jan 2012 15:56:03 GMT

Зарим кино ёстой л үлгэр шиг байдаг нь үнэн. Гол дүрийн баатар бол юуг ч тоодоггүй ямар ч муу санаанд автдаггүй сайн эр. Тэр шудрага, бас үнэнч хүний төлөө гэсэн сэтгэлтэй үнэхээр төгс гэх юм уу даа. Харин эсрэг дүрийн баатар бол үнэхээр новшийн амьтан. Хүний үнэргүй, хайрлах сэтгэлгүй, хорон муу санаатай, хүн амьтан алж хяддаг буюу ёстой л хүний адаг юм даа. Тэгтэл тэр гол дүрийн баатар нэг эмэгтэйд бас хайртай. Тэр эмэгтэй нь мэдрэл муутай биш ч гол дүрийн баатард дандаа гай болно. Дандаа зөрүүдэлж хорон муу санаатныг давах үйлийг бүтэлгүйтүүлнэ. Гэхдээ түүнийг бүтэлгүй гэж хэлж болохгүй. Учир нь түүний гаргасан шийдвэр бүтэлгүйтэл биш. Харин буруу үйлдэл. За тэгээд нэг иймэрхүү кинонууд олон. Товчхондоо няцашгүй хөдөлмөр, тууштай сэтгэлийн тухай магтан өгүүлэх нь энэ. Бүх л юман дээр сайн сайхан сэтгэлээр оновчтой зөв хандаж түүний бүх ажил бүтдэг. Үнэндээ киног амьдралтай холбож хийдэг ч шал худлаа.Зүгээр л хийсвэр зүйл.

Хамгийн энгийнээр л авч үзэхэд 120 мянгатаас Улиастай ороход 40 минут явна гэж үзье. Харин киноны гол дүрийн баатар 120 мянгатаас гэр лүүгээ 50 минутын дотор очих ёстой. Учир нь гэрт нь өнөөх хорон санаат орж эхнэр хүүхдийг нь дарамталж айлгаж байгаа. Тийм учраас баатар маань 50 минутын дотор ирэхгүй бол эхнэр хүүхэд нь талийгаач болно. Кинон дээр бол 50 минутын дотор давхиад л очно. Учир нь Улиастай ороход 40 минут шүү дээ. Гэтэл амьдрал дээр замын бөглөрөл гэх айхтар зүйл тааралдана. Түүнээс болж зам дээр амьдралынхаа тал мөчийг өнгөрөөнө шүү дээ. 120 мянгатын ойр орчимд 100 метр газрыг бараг 30 минут туулдаг. Ер нь нийлээд 2 цаг болох байх. Ингээд гол дүрийн баатар маань 40 минут дээрээ нэмээд замын бөглөрөлийн хугацаагаа нэмбэл 2 цаг 40 минут болно. За тэгээд явсаар гэртээ иртэл өнөөх хорон санаат ширээн дээр нэг зурвас үлдээсэн байх нь тэр. Задлаад уншвал чи эхнэр хүүхдэдээ хайртай юу? Чи цагаасаа хоцорсон. Тийм учраас эхнэр хүүхдийг чинь хил дамнуулан зарсан гэж бичсэн байжээ. Мань эр уурлаад л хамаг юмаа авч шидээд хамаг юмаа хагалж өгнө. Аяга шаазан, зурагт , компьетер гээд л хагарч эвдрэх бүх зүйлд уураа гаргана. Гэвч бодит амьдрал талаас харвал баатар маань яасан ч тэгэхгүй. Нүдэндээ нулимс цийлэгнүүлээд л уурандаа багтаж ядан амандаа хараал хэлэн хашгирна. Зурагт компьетероо шидмээр санагдавч мань эр мөнгөндөө харамлаад яавч авч шидэхгүй. Тэр хорон санаатын утсыг мэдэх тул хурдхан утсаа авч түүн лүү залгаад л чи хаана байна, Чамайг хараал идээсэй би чамайг ална гээд л сүрдүүлээд хаанаа уулзхаа төлөвлөнө. Харин бодит амьдрал дээр мань баатар шал өөр эр. Тэр утсаа аван хорон луу залгана. Гэтэл өөдөөс нь:

- Уучлаарай, Таны дансан дахь нэгж хүрэлцэхгүй байна Та дансаа цэнэглэнэ үү? гээд утас тасрана.

Дансанд нь нэгж байхгүй тул Мобикомын над руу залганg уу? үйлчилгээг ашиглаж хорон санаат руу над руу залгана уу? гэж мэссэж явуулна. Хорон санаат өөдөөс нь залгаад:

- Байна уу?

-Байна. Чи миний эхнэр хүүхдийг яасан муу зайл, муу тэнэг г***, дүүрцэн хар мал, а*, б***, үхсэндээ хүний дургүй хүргээд байгаа ян***, банз** вээ, чи муу зүгээр ****, ****, **** *******, ********** ******* ***** ***** ******* ёоооооо муу ***** *** тээ чи бол ***** ****** юм байна. Би чамайг хаа байгаа газраас нь олоод алнаа.

- Хмм. Чи ийм байж болноо. Гэхдээ чи эхнэр хүүхдээ авмаар байгаа бол миний хүссэy мөнгийг авчир. 50 сая.

За ингэж байдал бишидсэн учраас мань эр 50 сая төгрөг олох гэж үйл үзэж үхэр буугаа тавина. Кинон дээр бол ямар нэгэн сайхан санаа олж зөв замаар мөнгө олно. Харин бодит амьдрал дээр бол үгүй. Шууд л хэн нэгний мөнгийг завшиж хулгайлж мөнгө олно. Хулгайлж мөнгө олоод Тайланд руу эхнэр хүүхдийг нь аваад голорсон хорон санаатын араас мань эр явахаар болов. Кино дээр гол баатар маань ямар нэгэн аргаар шууд л онгоцонд суугад давхичихна. Гэтэл бодит байдал дээр үгүй шүү. Цаадханд чинь гадаад паспорт байхгүй тул гадаад паспорт виз нтрээ гаргуулна. Гадаад паспорт гаргуулах гээд очих ёстой газар болгон дээр нь очтол бүгд хүнд суртал гаргана. Зовж зовж нэг юм гадаад паспорт виз хоёроо гаргуулж авлаа. За ингээд гол баатар маань Тайланд руу эхнэр хүүхдийнхээ зүг нисэн одлоо. Очоод хорон санааттай таарч ярилцлаа. Эхнэр хүүхэд нь цаана нь хүлээтэй сууж байна. Мөнгөө эхнэр гэсэн солилцоо явуулж мань эр хүссэн зүйлээ авав. Гэтэл өнөөх мөнгө авсан хорон санаат муу санаа гаргаж учир зүггүй буугаар шүршиж өгөв. Үүнээс хойш нилээн удаан эхнэр хүүхдийг булаацалдаж зодолдоно. Тэгж байгаад бас сонирхолтой зодоон болно шүү. Хувцас хунараа урж ноцолдон цус нүж болтлоо зодолдож зодолдож нэг юм хорон санаатыг дарж авна. Учир кино учир гол дүрийн баатар болохоор ялж л таараа(Солонгос байсан бол үхээд дуусна) . За ийнхүү гол дүр маань эхнэр хүүхдээ аварч чадсан хойно цагдаагийн машин дохиогоо хангинуулсаар хамаг юм дууссан хойно ирнэ. Тэгээд л худлаа буу шиймдэм барьж гарч ирээд тусгайгийнхан нтр хүртэл гарч ирж далчиганана. Харин амьдралтай холбовол өөр. Мань 2 ноцолдож зодолдоо цус нүжээ ч гаргаагүй байтал 2 балмад этгээдийн энэхүү үйлдлийг хэрэгт дуртай нэгэн нь цагдаад мэдэгдсэн учир цагдаа нэр тэр дороо давхиад ирнэ. Ингэж нэг юм тэд аврагдана. Бас л өнөөх тусгайгийнхан энэ тэр нь гарч ирээд буу тулгаад бариад хохирогч мань эрийг эмнэлгийн машин руу оруулна. Гэтэл энэ хооронд аль хэдийн өнөөх хорон муу санаатан зугатаагаад алга болсон байлаа. Цагдаагийнхан дараа нь мянга хөөцөлдөөд барьж чадахгүй.

Кинон дээр үргэлж баригдаад эсвэл үхээд дуусдаг ч үнэндээ бодит байдал дээр хэзээ ч баригдахгүй нь олон. Ийм л учраас хэрэг даймжирч газар авч иргэд амь нас эрүүл мэндээрээ үргэлж хохирдог. Цагдаа нар ажилаа хийж чаддаггүй гэдгийг хэлэх гэсэнгүй. Харин өөрсдийн хийх ажилдаа бид хайнга ханддаг. Эсвэл бүр хийж чаддаггүй учраас хэрэг газар авдаг. Киног бодит биш байдаг гэж муулах гэсэнгүй. Зүгээр л бодит амьдрал ямар байгааг хараасай гэж бичлээ. Нэгийг бодож хоёрыг тунгаана биз.

Ерөнхийдөө ийм бүтэшгүй сэтгэхүй бидний олонхийх нь оюун ухаанд бат шингээстэй. Өөрөө бүтээж тун чадахгүй бол хэн нэг бөө лам номлогч нар ганц илбэдээд аргалаад өгнө гэж итгэдэг. Өөрөө хүчээрээ тэнцэхгүй бол хэн нэг таньдаг багш ганц дохиод л сургуульд оруулаад өгнө гэж сэтгэдэг. Өөрөө ажил хийж мөнгө олох юмсан гэж бодохгүйгээр шууд л "шуудайтай бөөн мөнгө газраас олох юмсан” эсвэл сугалаанд байр машин хожчих юм сан гэж мөрөөддөг. Зүгээр сууж байгаад ид шид биелэхийг хүлээдэг энэ муу зуршилыг арилгаж эсрэгээр өөрсдөө бүтээж хийдэг нийгмийг байгуулмаар байна. Бүх зүйлийг бодитоор харж сурцгаая!!!

Их спортын гоморхол

Ганбаа — Wed, 28 Dec 2011 14:54:52 GMT

Асашёрю их аварга зодгоо тайлж гэнэ. Япончууд хавчиж, хяхсан л гэнэ. Домогт их аваргуудынх нь түүхэн рекордуудыг эвдээд байгаа болохоор япончууд айсан л гэнэ. Якуза нар нь дарамталсан л гэнэ. Нөгөө талаас, Асашёрю байнга хэл ам таталдаг л гэнэ. Сумогийн дэг жаягийг зөрчсөн л гэнэ. Сумог үл хүндэтгэсэн л гэнэ. Сануулга авсан л гэнэ. Хүн зодсон л гэнэ. Хэн мэдлээ. Ямартай ч их аварга маань зодог тайлсан тухай мэдээ Монголчуудыг гонсойлгов.

Японы сумо бөх, үзэгчид сонирхогчдоо алдаж, санхүүгийн хүнд байдалд орчихоод байхад нь Монголын хэдэн бөх л очиж, сумог нь аварсан юм байх. Монголчуудын уран мэх, хурц дайчин барилдаан сумог сонирхолтой болгосонд үнэний хувь бий л байх. Гэхдээ сумог аварсан энэ тэр нь бол юу л бол. Харин, Монголчууд очиж барилдах болсноор Монголчууд бараг бүгдээрээ сумо сонирхогч болсон гэвэл үнэнд нийцэх байх.

Ерээд оноос өмнө Япон орныг гэйша, самуурай, японы милитаризм, халх голын дайн гэсэн ойлголтоор л дамжуулж төсөөлдөг байлаа. Нөгөө талаас электрон бараа, Сони, Хитачи, Шарп, Тоёота автомашин л Япон орны талаарх төсөөллийг орлоно. Япон орны талаарх бидний ойлголт ийм л хүрээнд эргэлдэж байлаа. 1992 онд МУИС-ийн Социологийн тэнхмээс эрхлэн, Японы "Асахи” сонины газрын захиалгаар хийсэн судалгааны дүн ийм л үр дүнг үзүүлсэн байдаг. Харин өнөөдөр энэ байдал эрс өөрчлөгдсөн байна. Сумо барилдаж байгаа Монгол бөхчүүдийн гавьяа нь Монголчуудыг сумод хорхойтой болгосноор хязгаарлагдахгүй. Сумогоор дамжуулж, Япон орон, япончуудын талаарх монголчуудын ойлголт, зан хандлагад эрс өөрчлөлт гарахад нөлөөлсөн гэж хэлж болно.

Чухам сумогоор дамжуулан, 1939, 1945 оны халх голын дайны муу нэр хүндээсээ Япончууд салж чадсан юм. Япончууд, сумогоор дамжуулж, Монголчуудын хувьд эерэг имижтэй, сайн нэр хүндтэй болсон гэхэд хилсдэхгүй бизээ. Дүгнэвэл энэ хэдэн сумочдын гавьяа нь сумог сурталчилсандаа ч биш, Монгол Япон хоёр улсын дипломат харилцаа, хамтын ажиллагаа, Монгол Японы ард түмний ойлголцол, харилцааны эерэгсэлд чухал хувь нэмэр оруулсанд байгаа гээд аваад хаявал нэг их хэтрүүлсэн болохгүй байх. Ямар ч байсан Монгол улсаас Япон улсад суугаа элчин сайдынхаа нэрийг хэн ч мэддэггүй мөртлөө, сумо барилдаж байгаа бөхчүүдээ болохоор эр эм, хөгшин залуугүй мэддэг л юм. Нарийн яривал Японд айлчилсан төрийн тэргүүн, их хурлын дарга, сайдууд, эрхэм гишүүдийн байгуулсан гавьяаг тэдний гавьяатай харьцуулбал ичмээр.

Харин одоо хайртай аварга маань зодгоо тайлчихлаа. Монголын хоёр их аварга хоёул хоёул уйлахыг хараад өөрийн эрхгүй л огшоод явчихлаа. Дахиад хэдэн жил барилдах боломж байсан шүү дээ, ядаж хоёр жил барилдчихсан бол хэд ч түрүүлээ билээ гэх харамсал зэрэгцэнэ. Дөнгөж түрүүлчихээд байгаа аваргыг шахаж байгаад зодог тайлуулчихаар гомдол л үлддэг юм байна. Сумогийн дэг жаяг, дүрэм журмаар бол тэгэхээс өөр аргагүй л байсан байх. Хувь сумо сонирхогчийн хувьд яаж ийж байгаад барилдуулаад байхгүй яасан юм бол гэж л бодогдоно.

* * *

А.Сүхбат аваргыг зодог тайлаад, зүлэг ногоон дэвжээндээ мөргөж ёслоод, нулимсаа шувтран наадмын талбайгаас гарахыг хараад яг л ийм сэтгэгдэл төрж билээ. А.Сүхбат аварга, Б.Гантогтох гарьдууд тэврэлдэн, эр хүний тэр болгон хүнд үзүүлээд байдаггүй нулимсаа нууж ядан, өөрийн эрхгүй унагаж байгааг харсан хэн ч гэсэн дотогшоо өмөлзөж, хоолой зангирмаар байсан. Сүхбат аварга маань тоглож байгаа байлгүй дээ, ирэх жилийн наадмаар барилдах байлгүй дээ гэж горьдон хүлээдэг бөх сонирхогчид одоо ч олон бий байх.

Аварга маань барилдвал бараг л түрүүлнэ дээ, түрүүлэхгүй ч гэсэн наадам хичнээн сайхан сонирхолтой болох билээ гэж хүсэж хүлээдэг фенүүд нь зөндөө бий. Монгол бөхийн сэргэлтийн үе нь яах аргагүй А.Сүхбатын ид барилдаж байх үетэй давхацдаг. Монгол бөх сэргэж, монгол бөхийн үнэлэмж дээшилж, Монгол бөхөө үзэх үзэгчдийн сонирхлыг А.Сүхбат аваргын хурц дайчин, торгон мэдрэмжтэй, уран гоё барилдаанууд татаж, тэрээр үнэндээ бөхийн барилдааныг чимдэг байлаа. А.Сүхбат аварга зодог тайлчихсан чинь ч юм уу, эсвэл барьц сонгуулдаг өөдгүй дүрэмтэй болсноос ч юм уу Монгол үндэсний бөх нэг л амтгүй, ёстой л хоёр шалдан бүдүүн юм бие биенээ түшиж зогсож байгаад зоос шидэж, шоо хаяж түрүүлдэг шахуу уйтгартай зүйл болж хувирсан. Тэгээд л үзүүр түрүүний барилдаан нь хүртэл барьц сонгож шийдэгддэг уйтгартай барилдааныг сонирхогчид цөөрч эхэлсэн дээ. Одоо би цагаан сарын барилдаан, наадмын барилдааныг ёсыг бодож хардаг болохоос шимтэн үздэггүй юм.

* * *

Домогт Майкл Жорданы эцгийг буудан хороосноос болж тэрээр зодог тайлсан билээ. Жордан байхгүй сагс нэг л амтгүй. Хэдийгээр НБА ч гэсэн, түүн шиг уран гоё тоглодог, гайхамшигтай тоглогч байхгүй болохоор үзэх ч юм байхгүй мэт санагдаж байж билээ. НБА-д олон одод бий боловч түүн шиг гайхамшигтай тамирчин байхгүй байлаа. Гольф энэ тэр тоглож 2 жил шахам "тэнэгтэж” байгаад тэрээр сагсан бөмбөгтөө эргэн ирсэн. Жорданыг эргэн ирэхтэй зэрэгцээд сагсан бөмбөг сонирхолтой болж, үзэгчдийн тоо нь ч нэмэгдэж, Америкийн Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны орлого ч дээшилж, Чикаго Булс багийн санхүү ч сайжирсан гэдэг юм. Жордан ч жилийн 32 сая долларын цалин бүхий хамгийн үнэ цэнэтэй тоглогчоор тодорч, сагсан бөмбөгчдийн үнийг дээшлүүлж, шинэ жишиг тогтоосон. Эргэж ирээд НБА-ийн аваргын алдрыг дахин хоёронтаа хүртээд тэрээр дахин зодог тайлж одсон билээ. Айверсон, Коби, Макгрейди, Уэйд гээд олон олон шинэ залуу одод төрсөн тул түүний энэ удаагийн зодог тайлалт өмнөх шигээ хүнд тусаагүй. Энэ удаагийн зодог тайлалт нь өмнөхөөсөө илүүтэй зүй ёсны мэт санагдсаных биз.

* * *

Домогт Диего Марадона 80-аад онд чухам л хөлбөмбөгийн бурхан тэнгэрийн элч гэмээр гялалзаж байлаа. 1982 оны дэлхийн аваргын тэмцээнээс улаан карт аван хөөгдөж байсан залуу од маань 1986 оны Мексикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд ид гялалзаж байлаа. Тэр жил Аргентиний шигшээ багийг хэн ч зогсоож чадахааргүй байсан юм. Марадона, Вальдано, Канижиа гурвын хослол чухам гайхамшигийг бүтээж байлаа.

165 –хан см өндөртэй Марадона Английн шигшээ багийн хаалгач 190 см өндөр Шилтоны хаалганд мөргөж (үнэндээ бол гараараа цохиж) гоол хийчихээд, "тэр бол миний гар биш, бурхны гар байсан” хэмээн хэнэг ч үгүй мэдэгдэж байлаа.

Мөн тэр тоглолтон дээр талбайн төвөөс эхлэн ганцаараа бөмбөгөө тууж, Английн шигшээ багийн 6 тоглогчийг хаалгачтай нь цуг хууран хийсэн гоол магадгүй хөлбөмбөгийн түүхэн дэх хамгийн шилдэг гоол биз. Хаалттай цохилт хийхдээ, хаалтанд зогсож байгаад үсэрсэн тоглогчдын доогуур нь цохиж гоол хийх ухаан түүнээс л гарна.(Дараа нь Роналдиньо үүнийг хийдэг болсон.)

1990 онд Аргентиний багийн бүрэлдэхүүн харьцангуй сулавтар байлаа. 90 минутын турш тасралтгүй довтолсон хүчирхэг Бразилийн багийг Марадонагийн ганц оновчтой дамжуулалтаар Канижиа цорын ганц удаа довтлохдоо ажилттай болгож буулгаж авч байлаа. Тэд Мардонагийн хүчээр л шувтаргын тоглолтод шалгарч үлдсэн билээ. Шувтаргын тоглолтод арван хүнтэй үлдэж, торгуулийн цохилтоор гоол алдаж харамсалтайгаар хожигдсон Марадона маань уйлж байлаа.

Гэвч тэрээр 1994 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тоглолтод дахин хүрэлцэн ирсэн юм. Эхний тоглолтод гараанд гарч багаа хожуулаад байсан түүнийг хар тамхины хэргээр шалтаглаж тэмцээнд орох эрхийг нь хассан билээ. Өмнөөс нь нулимс гоожмоор харамсалтай байж билээ.

Энэ мэт дурсамж, гоморхол, хоосон зайг яалтай ч билээ дээ.